ENGửi JD
← Blog

Huy Bạch · 7 phút đọc
  • Leadership
  • Câu chuyện

Có những ngày mình đội cả bốn chiếc mũ trong cùng một buổi chiều. Mỗi chiếc khó theo một kiểu, và đội cùng lúc thì khó theo kiểu khác hẳn.

9 giờ sáng, mình ngồi với khách hàng chốt lại mốc bàn giao. 10 giờ, mình viết user story cho bản release tới. 2 giờ chiều, mình đọc một PR mà càng đọc càng thấy hướng kiến trúc có vấn đề. 5 giờ chiều, một bạn trong team xin nói chuyện riêng, mở đầu bằng câu “Anh có năm phút không ạ?”, cái câu mà ai làm lead cũng biết thường không chỉ có năm phút.

Hôm đó mình không viết dòng code nào. Nhưng về tới nhà, mình mệt hơn cả một tuần chạy deadline.

Bốn cuộc gặp, bốn chiếc mũ: Project Manager, Product Owner, Tech Lead, Team Lead. Mình không đội chúng cùng một lúc ngay từ đầu. Chúng đến từng chiếc một, qua mấy năm. Và mỗi chiếc dạy mình một bài khác nhau.

Chiếc mũ PM: hứa bằng những con số mình không nắm

Chiếc mũ đầu tiên là Project Manager, ở một dự án làm cho khách hàng bên ngoài. Mình vừa quản lý dự án vừa code full-stack, vừa deploy, vừa giữ server.

Cái khó nhất của PM không phải là làm bảng tiến độ. Mà là mỗi lần khách hỏi “Có kịp không?”, mình phải trả lời bằng một con số mà mình không hoàn toàn nắm được. Năng suất của team, những bug chưa ai thấy, một yêu cầu mới sẽ xuất hiện vào tuần sau.

Và vì mình cũng là người code, mình mắc một cái bẫy rất phổ biến: khi tiến độ trễ, thay vì ngồi lại nói chuyện phạm vi với khách, mình lặng lẽ bù vào bằng buổi tối của chính mình. Nó hiệu quả. Được vài lần. Cho tới khi mình nhận ra buổi tối không phải là một nguồn lực có thể lên kế hoạch.

Bài học của chiếc mũ PM: câu “có” tốt nhất thường có chữ “nếu” đi kèm. “Có, nếu mình dời phần này sang đợt sau.”

Chiếc mũ PO: nói không với cả ý tưởng hay

Khi đội thêm chiếc mũ Product Owner, mình nghĩ phần khó sẽ là nghĩ ra tính năng. Hoá ra ngược lại. Ý tưởng thì lúc nào cũng thừa. Giáo viên muốn một thứ, học sinh muốn một thứ khác, phụ huynh lại muốn thứ thứ ba. Và mình cũng có một danh sách riêng.

Cái khó của PO là nói không. Nói không với một ý tưởng tồi thì dễ. Nói không với một ý tưởng hay, chỉ vì chưa phải lúc, mới khó. Nhất là khi người đề xuất đang ngồi ngay trước mặt.

Thứ giúp mình nhiều nhất là viết ra lý do. Không phải “để sau”, mà là “chưa làm vì bản này tập trung vào việc giáo viên giao bài, và tính năng này không giúp gì cho việc đó”. Một câu “không” có lý do thì người ta chấp nhận được. Một câu “để sau” thì người ta hỏi lại mỗi sprint.

Chiếc mũ Tech Lead: đúng thôi là chưa đủ

Tech Lead là chiếc mũ mình tưởng mình hiểu rõ nhất, vì mình đi lên từ code. Nhưng bài học đầu tiên của nó lại chẳng liên quan gì tới code: đúng thôi là chưa đủ.

Mình có thể đúng về một quyết định kiến trúc. Nhưng nếu team không hiểu vì sao, thì lần sau gặp tình huống tương tự, họ sẽ lại chờ mình quyết. Và mình thành nút cổ chai của chính hệ thống mình thiết kế.

Bài khó hơn là để người khác quyết theo cách mình sẽ không chọn. Có lần một bạn đề xuất cách làm khác hẳn cách mình nghĩ. Không sai, chỉ khác. Mình đã định viết lại cả hướng đi trong comment. Cuối cùng mình chỉ hỏi hai câu về trường hợp biên, rồi approve. Cách đó chạy tốt. Và bạn ấy nhớ quyết định đó là của mình bạn ấy, chứ không phải của mình.

Chiếc mũ Team Lead: con người không có roadmap

Chiếc mũ cuối cùng, và cũng là chiếc mình thấy khó nhất: Team Lead. Không phải lead về kỹ thuật, mà lead về con người.

Code có test. Sản phẩm có roadmap. Con người thì không. Có một bạn rất giỏi trong team, dần dần trầm hẳn đi. PR vẫn đều, chất lượng vẫn ổn, nhưng comment ngắn lại, câu hỏi trong buổi họp ít đi. Không có ticket nào báo chuyện đó cả. Mình chỉ nhận ra khi để ý thấy cái gì đó vắng đi.

Buổi một-một sau đó, bạn ấy nói thật: làm mãi một mảng, thấy mình đứng yên. Không có gì kịch tính. Nhưng nếu mình không hỏi, vài tháng nữa câu tiếp theo sẽ là một lá đơn nghỉ việc. Tuần sau đó bạn ấy nhận một phần việc khó hơn, ở một mảng mới. Mình phải gánh thêm một chút rủi ro tiến độ. Đáng.

Bài học của chiếc mũ Team Lead: chuyện con người không bao giờ hiện lên trên Jira cho tới khi đã muộn. Buổi đánh giá hằng tháng không phải để chấm điểm. Nó là chỗ duy nhất có thể nghe thấy những thứ không ai viết thành ticket.

Khi bốn chiếc mũ cãi nhau

Đội từng chiếc thì khó. Đội cả bốn cùng lúc thì khó theo một kiểu khác: chúng cãi nhau. PM trong mình muốn giữ mốc đã hứa. Tech Lead trong mình muốn dành một sprint để trả nợ kỹ thuật. Team Lead trong mình thấy cả team đang mệt. Còn PO trong mình thì đã lỡ hứa với người dùng.

Mình học được một thói quen nhỏ mà hữu ích: nói to ra mình đang đội mũ nào. “Nói với tư cách PO thì mình muốn tính năng này lên trong bản tới. Còn với tư cách Tech Lead thì mình lo phần này sẽ thành nợ.” Nghe hơi buồn cười. Nhưng team hiểu ngay mình đang cân nhắc cái gì, và họ góp ý vào đúng chỗ.

Và mình học cách tháo bớt mũ. Chiếc nên tháo trước tiên thường là chiếc mà chỉ mình nghĩ là mình phải đội. Review mọi PR một mình là một ví dụ. Giờ đã có những người khác, và cả một con bot, chia bớt chiếc mũ đó.

Mình không nghĩ ai nên đội cả bốn chiếc mũ trong thời gian dài. Nhưng vì đã từng đội qua, giờ ngồi trong phòng họp, mình hiểu người PM đang lo gì, người PO đang bị ép gì, và vì sao bạn dev ngồi góc kia hôm nay im lặng. Với một Tech Lead, mình nghĩ đó là thứ đáng giá nhất có thể mang theo.

Liên hệ

Đang tìm một Tech Lead?

Tôi muốn nắm định hướng kỹ thuật và cùng team làm ra những sản phẩm có giá trị thật.

huybn.dev97@gmail.com